การผ่าตัดสร้างเต้านมใหม่คืออะไร?
การผ่าตัดเสริมสร้างเต้านมใหม่ (Breast Reconstruction) คือการสร้างรูปทรงเต้านมขึ้นมาใหม่ทดแทนเต้านมที่เสียไป จากการผ่าตัดตัดเต้านมทั้งหมด (Mastectomy) การผ่าตัดเนื้อเต้านมบางส่วน (Lumpectomy) ไฟไหม้หรืออุบัติเหตุ หรือความผิดปกติแต่กำเนิด เป้าหมายคือให้เต้านมมีรูปทรงและขนาดที่เป็นธรรมชาติ สมดุลกับเต้านมอีกข้าง และสามารถสร้างหัวนมและลานนมขึ้นใหม่ได้หากต้องการ
การสร้างเต้านมใหม่ทำได้ด้วยถุงเต้านมเทียม เนื้อเยื่อของตัวเองจากบริเวณอื่น เช่น หน้าท้องหรือแผ่นหลัง หรือทั้งสองอย่างร่วมกัน วิธีที่เหมาะสมขึ้นอยู่กับสุขภาพโดยรวม ประวัติการรักษามะเร็ง รูปร่าง และความต้องการของแต่ละคน
ช่วงเวลาที่ผ่าตัด
- ผ่าตัดทันที (Immediate Reconstruction): สร้างเต้านมใหม่ในการผ่าตัดครั้งเดียวกับการตัดเต้านม โดยวางแผนร่วมกับศัลยแพทย์มะเร็งเต้านม
- ผ่าตัดภายหลัง (Delayed Reconstruction): ผ่าตัดหลังตัดเต้านมไปแล้วหลายเดือนหรือหลายปี เมื่อรักษามะเร็งเสร็จสิ้นแล้ว
การสร้างเต้านมใหม่เป็นทางเลือกส่วนบุคคล ไม่ใช่สิ่งที่ทุกคนต้องทำ บางคนเลือกไม่ทำ ซึ่งเป็นทางเลือกที่ถูกต้องไม่ต่างกัน แพทย์จะอธิบายประโยชน์และข้อจำกัดของแต่ละวิธี เพื่อให้ตัดสินใจได้ด้วยตัวเอง
ผู้ที่เหมาะกับการผ่าตัดเสริมสร้างเต้านมใหม่
- ผู้ที่ผ่าตัดตัดเต้านมหรือผ่าตัดเนื้อเต้านมบางส่วน และต้องการฟื้นฟูรูปทรงเต้านม
- ผู้ที่สูญเสียเนื้อเต้านมหรือรูปทรงจากไฟไหม้ อุบัติเหตุ หรือความผิดปกติแต่กำเนิด
- ผู้ที่รักษามะเร็งเต้านม ต้องรักษาครบตามแผนแล้ว และแพทย์ผู้รักษามะเร็งยืนยันว่าพร้อมสำหรับการผ่าตัด
- ไม่สูบบุหรี่ หรือพร้อมงดอย่างน้อย 4 สัปดาห์ทั้งก่อนและหลังผ่าตัด
- ไม่มีโรคเนื้อเยื่อเกี่ยวพันที่กำลังกำเริบ เช่น SLE โรคไขข้ออักเสบ และโรคหนังแข็ง
- สุขภาพแข็งแรง ดมยาสลบได้
สำหรับผู้ที่เคยฉายรังสี: การเคยฉายรังสีบริเวณหน้าอกไม่ได้ทำให้ผ่าตัดไม่ได้เสมอไป แต่มีผลต่อการเลือกวิธีที่ปลอดภัยที่สุด หลังฉายรังสี แพทย์มักแนะนำให้ใช้เนื้อเยื่อตัวเองมากกว่าถุงเต้านมเทียม
ทางเลือกในการสร้างหน้าอกใหม่
1. ผ่าตัดเสริมสร้างเต้านมใหม่ด้วยถุงเต้านมเทียม
แพทย์ใส่ถุงเต้านมเทียมชนิดซิลิโคนเจลหรือน้ำเกลือไว้ในโพรงใต้กล้ามเนื้อหน้าอก กรณีที่ผิวหนังตึงมากหรือมีแผลเป็นรั้ง เช่น หลังตัดเต้านมหรือฉายรังสี แพทย์จะใส่ถุงขยายเนื้อเยื่อ (Tissue Expander) ก่อน แล้วค่อย ๆ เติมขยายประมาณ 4–6 สัปดาห์เพื่อยืดผิวหนังและกล้ามเนื้อ จากนั้นจึงผ่าตัดเปลี่ยนเป็นถุงเต้านมเทียมถาวรในครั้งที่สอง
2. ผ่าตัดเสริมสร้างเต้านมใหม่ด้วยเนื้อเยื่อตัวเอง (Flap)
โรงพยาบาลศัลยกรรมตกแต่งกมลมีการผ่าตัดเสริมสร้างเต้านมใหม่ โดยใช้โดยใช้เนื้อเยื่อตัวเองหลากหลายวิธีดังนี้
- ผ่าตัดเสริมสร้างเต้านมใหม่ โดยใช้ผิวหนังและกล้ามเนื้อหน้าท้อง (TRAM- Transverse ectus abdominis muscle flap): ศัลยแพทย์จะใช้ส่วนของผิวหนัง, กล้ามเนื้อหน้าท้องและไขมันหน้าท้องบริเวณตั้งแต่ใต้สะดือลงมา โดยที่ยังเก็บเส้นเลือดไว้และนำเนื้อเยื่อส่วนนั้นไปสร้างเป็นเต้านมใหม่ให้มีรูปทรงคล้ายกับเต้านมอีกข้างให้มากที่สุด วิธีการนี้เป็นวิธีใช้กันมาก แต่คนไข้จะสูญเสียกล้ามเนื้อบริเวณหน้าท้อง อาจทำให้ กล้ามเนื้อบริเวณนี้ไม่แข็งแรง
รูปที่ 1: ขั้นตอนการผ่าตัดเสริมสร้างเต้านมใหม่ โดยใช้ผิวหนังและกล้ามเนื้อหน้าท้อง (TRAM)
- ผ่าตัดเสริมสร้างเต้านมใหม่ โดยใช้ผิวหนังและไขมันหน้าท้อง (DIEP-Deep inferior epigastric perforator flap): แพทย์จะใช้ผิวหนังและไขมันหน้าท้องโดยไม่เอากล้ามเนื้อ แล้วต่อเส้นเลือดของเนื้อเยื่อเข้ากับเส้นเลือดบริเวณหน้าอกภายใต้กล้องจุลทรรศน์ (Microsurgery) วิธีนี้จึงรักษาความแข็งแรงของกล้ามเนื้อหน้าท้องไว้ได้ ความเสี่ยงเฉพาะของวิธีนี้คืออาจเกิดลิ่มเลือดอุดตันที่จุดต่อเส้นเลือด ทำให้เลือดไปเลี้ยงเนื้อเยื่อไม่พอ และอาจต้องผ่าตัดแก้ไขอย่างเร่งด่วน
LD flap (latissimus dorsi flap) และทางเลือกอื่น: ผ่าตัดเสริมสร้างเต้านมใหม่โดยใช้เนื้อเยื่ออื่น ขึ้นอยู่กับความต้องการและข้อจำกัดของคนไข้ เช่น LD-flap (Latissimus Dorsi flap) เป็นวิธีการเสริมสร้างเต้านมใหม่ โดยจะใช้ผิวหนังกล้ามเนื้อ Latissimus Dorsi และไขมันบริเวณหลัง มาผ่าตัดตกแต่งเสริมสร้างเป็นเต้านมใหม่
การสร้างหัวนมและลานนม
หัวนมและลานนมมักสร้างใหม่ในการผ่าตัดเล็กอีกครั้ง หลังจากเต้านมที่สร้างใหม่เข้าที่แล้ว ซึ่งอาจประมาณ 6–12 เดือนหลังผ่าตัดด้วยเนื้อเยื่อตัวเอง หัวนมสร้างได้จากผิวหนังบริเวณนั้น ส่วนสีของลานนมเติมได้ด้วยการสักทางการแพทย์
การเตรียมตัวก่อนผ่าตัด
- ปรึกษาศัลยแพทย์ถึงสิ่งที่คาดหวังและผลที่เป็นไปได้ แพทย์จะอธิบายขั้นตอน ตำแหน่งแผล ขนาด และรูปทรงเต้านมใหม่อย่างละเอียด
- นำประวัติการรักษาและผลตรวจจากทีมรักษามะเร็งมาด้วย
- ตรวจร่างกาย ตรวจเลือด และเอกซเรย์ปอด ผู้ที่อายุเกิน 40 ปีต้องตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ (EKG) และทดสอบสมรรถภาพหัวใจ (Stress Test) ก่อนดมยาสลบ
- งดสูบบุหรี่อย่างน้อย 4 สัปดาห์ทั้งก่อนและหลังผ่าตัด
- หยุดแอสไพริน ยาต้านการอักเสบ วิตามินบางชนิด และสมุนไพรที่มีผลต่อการแข็งตัวของเลือด อย่างน้อย 2 สัปดาห์ก่อนผ่าตัด
การดูแลตัวเองหลังผ่าตัด
กรณีใช้ซิลิโคน
- คงผ้าปิดแผลไว้ 7 วันหลังผ่าตัด
- ตัดไหมในวันที่ 7
- อาจต้องนวดเต้านม ขึ้นอยู่กับชนิดและรูปทรงของซิลิโคนที่ใช้
- การสร้างหัวนมและปานนม หากต้องการ จะทำเป็นขั้นตอนที่สองในภายหลัง
กรณีใช้เนื้อเยื่อของตัวเอง การสร้างเต้านมด้วยเนื้อเยื่อของตัวเองต้องการการดูแลหลังผ่าตัดที่เฉพาะทางมากกว่า
- กรณี pedicled TRAM flap ให้ทำเฉพาะกิจกรรมเบา ๆ อย่างน้อย 2 สัปดาห์หลังผ่าตัด
- กรณี DIEP flap ซึ่งใช้เทคนิคจุลศัลยกรรม ต้องนอนโรงพยาบาลอย่างน้อย 7 วัน และจำกัดกิจกรรมเป็นเวลา 4 สัปดาห์
การพักฟื้น
ระยะพักฟื้นขึ้นอยู่กับเทคนิคที่ใช้
- ถุงเต้านมเทียม: ประมาณ 2 สัปดาห์
- ถุงขยายเนื้อเยื่อ: ต้องขยายโพรงประมาณ 4–6 สัปดาห์ก่อนใส่ถุงเต้านมเทียมถาวร จึงใช้เวลารวมนานกว่า
- เนื้อเยื่อตัวเอง: ประมาณ 2–4 สัปดาห์ก่อนกลับไปทำกิจวัตรเบา ๆ และใช้เวลานานกว่านั้นจึงฟื้นตัวเต็มที่
- แผลจากการผ่าตัดด้วยเนื้อเยื่อตัวเองจะค่อย ๆ จางลงในช่วงประมาณ 6–12 เดือน
ในภาพรวม การฟื้นตัวจากการสร้างหน้าอกใหม่หลังการรักษามะเร็งใช้เวลาหลายเดือน และคำแนะนำเฉพาะของแพทย์ที่ดูแลคุณสำคัญกว่าคำแนะนำทั่วไปใด ๆ สิ่งที่ควรเตรียมใจไว้
- พักผ่อนและจำกัดกิจกรรม งดกิจกรรมหนักและการยกของหนักเป็นเวลาหลายสัปดาห์
- ดูแลแผลตามคำแนะนำ ทั้งการรักษาความสะอาดและความแห้ง และการเปลี่ยนผ้าปิดแผลตามที่กำหนด
- จัดการอาการไม่สบายตัวด้วยยาที่แพทย์สั่ง
- เฝ้าระวังภาวะแทรกซ้อน ติดต่อแพทย์ทันทีหากสังเกตเห็นสัญญาณของการติดเชื้อ เลือดออก หรือสิ่งใดที่ทำให้กังวล
- มาพบแพทย์ตามนัดเพื่อติดตามการหายของแผลและจัดการปัญหาได้เร็ว
- ในบางกรณีแพทย์แนะนำกายภาพบำบัดหรือกิจกรรมบำบัด เพื่อช่วยฟื้นช่วงการเคลื่อนไหวและความแข็งแรง โดยเฉพาะหลังการทำ flap
การฟื้นตัวไม่ใช่เรื่องร่างกายเพียงอย่างเดียว การมีคนในครอบครัวและเพื่อนคอยสนับสนุน รวมถึงการเข้ากลุ่มสนับสนุนที่มีผู้เชี่ยวชาญดูแล สร้างความต่างได้จริงกับการผ่านช่วงทางอารมณ์ของการผ่าตัดมะเร็งเต้านม และเป็นสิ่งที่ควรหาไว้ ไม่ควรรับมือคนเดียว
ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน
- การผ่าตัดเสริมสร้างเต้านมใหม่ โดยใช้โดยใช้ผิวหนังและกล้ามเนื้อหน้าท้อง โดยปกติแล้วศัลยแพทย์จะเลือกใช้เนื้อเยื่อส่วนที่เหมาะกับกับไข้มากที่สุด แต่ในบางกรณีแผลอาจจะเกิดการสมานช้า และมีอาจมีการไหลเวียนของเลือดไม่ดี เนื่องจากการรักษาจากครั้งที่แล้ว
- แผลสมานตัวช้า (Poor healing)
- ความรู้สึกบริเวณหัวนมเปลี่ยนแปลงหรือชา (Decreased or Lost Sensation) Bleeding, hematoma, and seroma
- ภาวะติดเชื้อบริเวณแผลผ่าตัด (Infection)
- กล้ามเนื้อหน้าท้องไม่แข็งแรงเหมือนเดิม และอาจมีอาการชาร่วมด้วย
- ผลลัพธ์ที่ไม่พึงประสงค์: ผู้ป่วยอาจสังเกตเห็นเต้านมใหม่ที่ไม่เท่ากัน ไม่สมมาตรหรือดูผิดธรรมชาติ
วีดิทัศน์: การเสริมสร้างหน้าอกใหม่
ทำไมต้องเสริมสร้างเต้านมใหม่ที่โรงพยาบาลกมล
- มีทั้งการใช้ถุงเต้านมเทียมและเนื้อเยื่อตัวเองในที่เดียว: มีครบทั้งถุงเต้านมเทียม ถุงขยายเนื้อเยื่อ TRAM DIEP และ LD Flap แพทย์จึงแนะนำวิธีที่เหมาะกับร่างกายและประวัติการรักษาได้จริง
- ความเชี่ยวชาญด้านจุลศัลยกรรม: การผ่าตัดแบบ DIEP ใช้การต่อเส้นเลือดภายใต้กล้องจุลทรรศน์ เพื่อรักษากล้ามเนื้อหน้าท้องไว้
- วางแผนตามการรักษามะเร็ง: แพทย์ทบทวนประวัติการรักษาและประสานช่วงเวลากับทีมรักษามะเร็ง โดยเฉพาะผู้ที่เคยฉายรังสีหรือเคมีบำบัด
- ปรับเต้านมทั้งสองข้างให้สมดุล: วางแผนปรับเต้านมอีกข้างได้ ทั้งยกกระชับหน้าอก ลดขนาดหน้าอก หรือเสริมหน้าอก
- มาตรฐานระดับโรงพยาบาล: ผ่าตัดภายใต้การดมยาสลบโดยทีมวิสัญญีแพทย์ เฝ้าติดตามอาการในโรงพยาบาลหลังผ่าตัดด้วยเนื้อเยื่อตัวเอง และได้รับการรับรองมาตรฐาน JCI
- ช่วยวางแผนการเดินทาง: ทีมประสานงานและกมลทริปช่วยจัดที่พักและการเดินทางระหว่างพักฟื้นในกรุงเทพฯ
คำถามที่พบบ่อย
สร้างเต้านมใหม่พร้อมกับการตัดเต้านมได้ไหม
ผู้ป่วยบางรายทำได้ แต่ต้องวางแผนร่วมกับศัลยแพทย์ที่ผ่าตัดมะเร็งและทีมรักษามะเร็ง ผู้หญิงหลายคนเลือกผ่าตัดภายหลังเมื่อรักษามะเร็งเสร็จสิ้น ซึ่งมีเวลาพักฟื้นและพิจารณาทางเลือกได้เต็มที่ ทั้งสองแบบให้ผลลัพธ์ที่ดีได้
เคยฉายรังสีมาแล้ว ยังผ่าตัดสร้างเต้านมใหม่ได้ไหม
ส่วนใหญ่ทำได้ แต่การฉายรังสีทำให้ผิวหนังและเนื้อเยื่อยืดหยุ่นน้อยลงและแผลหายช้า จึงเพิ่มความเสี่ยงปัญหาจากถุงเต้านมเทียม แพทย์จึงมักแนะนำให้ใช้เนื้อเยื่อตัวเอง เช่น DIEP หรือ LD Flap แพทย์จะตรวจบริเวณที่เคยฉายรังสีแล้วอธิบายวิธีที่ปลอดภัยที่สุดให้
ควรเลือกถุงเต้านมเทียมหรือเนื้อเยื่อตัวเอง
การใช้ถุงเต้านมเทียมใช้เวลาผ่าตัดสั้นกว่าและพักฟื้นเร็วกว่า แต่อาจต้องผ่าตัดแก้ไขในอนาคต ส่วนการใช้เนื้อเยื่อตัวเองใช้เวลานานกว่าและมีแผลบริเวณที่นำเนื้อเยื่อมา แต่ให้สัมผัสที่นุ่มและเป็นธรรมชาติกว่า เปลี่ยนแปลงตามน้ำหนักตัว และมักอยู่ได้ตลอดชีวิต สุขภาพ รูปร่าง ประวัติการฉายรังสี และความต้องการของแต่ละคนจะเป็นตัวช่วยตัดสินใจ
เต้านมที่สร้างใหม่จะมีความรู้สึกไหม
ความรู้สึกมักลดลง เพราะเส้นประสาทที่เลี้ยงผิวหนังเต้านมถูกตัดไประหว่างการตัดเต้านม บางคนค่อย ๆ กลับมามีความรู้สึกบางส่วนในช่วงหลายเดือนถึงหลายปี โดยเฉพาะหลังผ่าตัดด้วยเนื้อเยื่อตัวเอง ระหว่างนี้ควรระวังไม่ให้บริเวณนั้นโดนความร้อนหรือได้รับบาดเจ็บ
การสร้างเต้านมใหม่มีผลต่อการติดตามการรักษามะเร็งไหม
การสร้างเต้านมใหม่ไม่ได้เพิ่มความเสี่ยงที่มะเร็งจะกลับมา และไม่ได้เป็นอุปสรรคต่อการติดตามผลของแพทย์มะเร็ง ควรติดตามผลกับทีมรักษามะเร็งตามนัดเป็นประจำ และแจ้งผู้ตรวจภาพถ่ายเต้านมทุกครั้งว่าเคยผ่าตัดสร้างเต้านมใหม่
หัวนมและปานนมทำได้ไหม
การสร้างหัวนมและปานนมโดยทั่วไปทำเป็นขั้นตอนหลัง เมื่อเต้านมที่สร้างใหม่เข้าที่แล้ว ซึ่งมักเป็นช่วง 6-12 เดือนหลังการทำ flap ทำได้ทั้งด้วยการผ่าตัด การสักสีทางการแพทย์ หรือทั้งสองอย่างร่วมกัน ผู้หญิงบางคนเลือกทำ บางคนตัดสินใจว่ารูปทรงเต้านมเพียงอย่างเดียวคือสิ่งที่ต้องการ
ต้องผ่าตัดกี่ครั้ง ใช้เวลาทั้งหมดนานเท่าไร
โดยทั่วไปเป็นกระบวนการหลายขั้นตอน ไม่ใช่การผ่าตัดครั้งเดียว ขึ้นอยู่กับเทคนิคและแผนของคุณ อาจรวมถึงการสร้างเต้านมครั้งแรก การผ่าตัดเต้านมอีกข้างเพื่อความสมมาตร และการสร้างหัวนมและปานนมเป็นขั้นตอนสุดท้ายในอีก 6-12 เดือน ควรวางแผนเรื่องเวลาและการเดินทางโดยคิดเผื่อหลายครั้งไว้ตั้งแต่ต้น แพทย์จะอธิบายลำดับทั้งหมดในวันปรึกษา
อยู่ต่างจังหวัด ต้องพักในกรุงเทพฯ นานเท่าไร
ขึ้นอยู่กับเทคนิค การใช้ถุงเต้านมเทียมมักต้องพักในกรุงเทพฯ ประมาณ 2 สัปดาห์ การผ่าตัดแบบ DIEP ต้องนอนโรงพยาบาลอย่างน้อย 7 วัน และพักต่อเพื่อติดตามผลก่อนเดินทางกลับ ส่วนการใช้ถุงขยายเนื้อเยื่อต้องเดินทางมามากกว่าหนึ่งครั้ง ประเทศไทยเป็นจุดหมายด้านศัลยกรรมตกแต่งและเสริมสร้างชั้นนำของเอเชีย และกมลทริปช่วยจัดที่พักใกล้โรงพยาบาลให้ได้
